Çocuklar için en önemli ve kolay öğrenme yollarından biri hiç şüphesiz ki model alma, başka bir deyişle gözlemlemedir. İnsanların ama daha da önemlisi ebeveynlerinin davranışlarını o kadar dikkatli takip ederler ki, o dikkati görebilseydik eminim hepimiz çok şaşırırdık.
Söylediğiniz her şeyi kaydederler.
Ona seslendiğinizde ya da bir davranışıyla ilgili uyardığınızda sizi sanki hiç duymamış gibi davranan çocuğunuz, söylediğiniz her şeyi aslında kaydeder. Siz nasıl davranıyorsanız o da öyle davranmaya çalışır. Olumlu örnek olabildiğimiz durumlar için harika bir öğrenme yolu olan bu süreç ne yazık ki ebeveynlerin kontrollü davranmadığı durumlar için de geçerlidir.
Küfür etmek serbest değil miydi?
Örneğin maç izlerken kızdığı hakeme küfreden babasını gören çocuk “Kızdığın zaman küfür etmekte bir sakınca yoktur.” mesajını alabilir. İlerleyen zamanlarda istediği kadar çikolata yenmesine izin verilmeyen bir günde babasına küfredebilir. Sonra ne olur? Ona neden kızıldığını anlamakta oldukça zorlanır. Küfür etmek serbest değil miydi?
Çocuk beyni davranışları genelleme eğilimindedir.
Çocuklar gözlemledikleri davranışları genelleme eğiliminde de olurlar. Örneğin babası sadece maç izlerken küfür eden çocuğumuzun hikâyesinde belki de babasının küfür ettiği ve bunu uygun bulduğu tek ortam stat olabilir. Ancak bir çocuk bilgiyi bu şekilde “duruma özgü” olarak algılamakta beyin gelişimi itibariyle zorlanır. Bu nedenle de öğrendiği davranışı geneller. “Kızdığın herkese küfür edebilirsin.”
DİKKAT ETMENİZ GEREKEN YER BAMBAŞKA!
Tüm bu gözlemle, genelle, uygula ritmi ailelerin en çok şikâyet ettiği ve yönettiği durumların başında geliyor. Her davranışını kontrol etmek zorunda hissetmenin insanı ne kadar sıkıştıracağını kabul etmek gerekir. Üstelik en sık altını çizdiğimiz konu mükemmel ebeveynliğin gerçekçi bir hedef olmadığıdır. Bu nedenle çocuğunuzun yanında sizin onda gördüğünüzde hoşunuza gitmeyecek ve kızacağınız bir davranışta bulunduğunuzda suçluluk duymanız için kaleme alınmadı bu yazı. Asıl düşünmenizi istediğim nokta; çocuğunuza kızdığınız durumları gözden geçirip, onu uyardığınız davranışları nereden öğrenmiş olabileceğine dikkat etmeniz.
Sakin kalın ve durumu analiz etmeye çalışın.
Ebeveynler çoğunlukla fiziksel görünüşüyle onlara benzeyen çocuklarıyla çoğu zaman gurur duyar, bu durumla övünürler. Çocuklarının onlara benzemeleri oldukça hoşlarına gider. Benzer durumun çocuklarının davranışları, tavırları ve tutumları için de geçerli olduğunu unutmamak gerekir. Böylece onlara kızmak yerine sakin bir şekilde uyarmak belki daha kolay olabilir.
